Kristalvorming in glazuur

Kristalvorming in (aangemaakt) glazuur

Sinds enige tijd ontdekte ik kristallen in een aantal glazuren die ik bewaarde in mijn (afgesloten) glazuur emmers. Dit zijn zelf samengestelde glazuren van kaolin, kwarts, fritte, wollastoniet, etc.  Aangemaakt met water en peptapon.

In sommige glazuren zaten kleine kristalletjes (voelde een beetje zanderig aan), maar in sommige glazuren ontstonden grote hoeveelheden kristallen.  In een aantal gevallen zo groot als stuivers (zie foto). Deze kristallen maakten het glazuren onmogelijk (o.a. glazuurspuit raakte verstopt) en ik ben dus op zoek gegaan naar een oplossing.

De oorzaak

Het wordt veroorzaakt door één of meerdere stoffen die zijn opgelost in het water van het glazuur  en neerslaan als de oplossing verzadigd raakt (door afkoeling of verdamping).  Kristallen kweken is op het zelfde principe gebaseerd (zie bijvoorbeeld http://scheikundejongens.nl/2009/06/kristallen-kweken/).

De glazuren waar dit bij gebeurde had ik al ik al vrij lang gebruikt (meer dan 10 jaar) en is begonnen toen ik van Amsterdam naar Purmerend ben verhuisd. De grondstoffen zijn nog altijd van dezelfde leverancier (Ve-Ka, vroeger rechtstreeks, nu via Arts&Craft in de Goorn) dus daar kon het waarschijnlijk niet aan liggen. Hoewel het natuurlijk mogelijk is dat de samenstelling van de grondstof in de loop der jaren wat gewijzigd is (of dat Ve-Ka de grondstoffen van een andere leverancier kreeg).

Ik nam dus aan dat het door het Purmerendse leidingwater kwam.  Daarnaast was waarschijnlijk het boor in de fritte verantwoordelijk voor de kristalvorming. Ondanks dat ik boor in het  glazuurrecept in de vorm van fritte toevoeg, bleek uit de literatuur dat een gedeelte hiervan toch in het water oplost.

Oplossingen die ik probeerde

1. Ander water
 Omdat ik het water als eerste verdachte zag, ben ik begonnen met het zoeken naar ander water. Het eerste wat ik probeerde was vooraf gekookt  water te gebruiken en later zelfs gedestilleerd water, maar dat bleek niet te helpen.
2. Andere boorfritte
De andere mogelijke boosdoener  was de alkaliboorfritte in het glazuurrecept.  Ik heb daarom de alkaliboorfritte  vervangen door een calciumboraat (een andere fritte, met een andere samenstelling, maar door het recept aan te passen bleef het glazuur hetzelfde). Helaas bleek na een tijdje dat dit ook niet werkte.  In de literatuur las ik achteraf dat calciumboraat waarschijnlijk meer water oplosbaar was dan de alkaliborrfritte die ik gebruikte, dus waarschijnlijk verergerde ik zo het probleem.

Directe aanpak van de reeds gevormde kristallen

 1. Kristallen eruit zeven

Het eerste wat ik deed was de kristallen eruit zeven (80 mesh).  Dat werkte prima, maar de samenstelling van het glazuur veranderde, waardoor het karakter wijzigde.  De kristalen bevatten naar alle waarschijnlijkheid het smeltmiddel boor, het eruit  zeven werkte smeltpunt verhogend (en had invloed op de kleur).

2. Kristallen fijnmalen

Door de kristallen weer te malen wijzigde ik het glazuur niet, maar dat bleek makkelijker gezegd dan gedaan.  Met behulp van een vijzel was het wel mogelijk, maar ik was er te lang mee bezig. Ik heb inmiddels een kogelmolen, dus dan zou het wat makkelijker gaan, maar het voornaamste probleem is dat de kristallen na verloop van tijd (enige weken, tot een paar maanden) weer terug kwamen. Zo blijf je aan de gang.

 3. Glazuur verwarmen (tot aan kookpunt)
Door het glazuur aan de kook te brengen bleken de kristallen op te lossen. Dit is een prima oplossing om het glazuur wel weer te kunnen gebruiken. Maar een paar dagen daarna,  zijn de kristallen weer terug van weggeweest.

De permanente oplossing

Uiteindelijk vond ik een artikel van John Britt (“Flambé Magic”). Hij gebruikte de kristallen om bepaalde glazuur effecten te krijgen, maar hintte ook naar de oplossing, het zou iets te maken hebben met de PH waarde van het aangemaakte glazuur. Na wat PH waardes te hebben genomen van glazuren met en zonder kristallen, bleek dat de glazuren met kristallen een (te) hoge PH waarde hadden (9 of hoger). Het was dus zaak iets “zuurs” toe te voegen om de PH waarde te laten dalen.
1. (huishoud)azijn
Het eerste meest voor de hand liggende was het toevoegen van azijn. Na wat testjes bleken de kristallen op te lossen in azijn, maar het was te onnauwkeurig en na enige tijd werkte het azijn niet meer.
2. Magnesiumsulfaat

In de literatuur vond ik het gebruik van epsom salt (bitterzout) als kleine toevoeging aan glazuren. De scheikundige benaming hiervan is magnesiumsulfaat. Ik voegde zo’n 0,3% toe aan de betreffende  glazuren. Dit leek te werken, maar de kristallen kwamen er uiteindelijk toch (wellicht iets later dan anders) weer in.

3. Calciumchloride de oplossing
Een andere toevoeging die ik vond in de literatuur betrof calciumchloride. Door zo’n 0,3% toe te voegen (vooraf aanmaken met kokend water en daarna pas toevoegen aan het glazuur), bleken (tot op heden) de kristallen niet meer te ontstaan. Let wel op, bij een te veel aan calcium chloride wordt het glazuur heel dik, dus matig gebruiken.
 

De les die ik leerde

Probeer glazuur problemen zo gestructureerd mogelijk op te lossen en geef nooit op (nou ja, niet te snel)…..

Nota Bene

Recent wees iemand mij erop dat calciumchloride met bone-ash (beendermeel of calciumfosfaat) reageert. Het gevolg is een harde laag  op de bodem van de glazuuremmer (M. Bailey, glazes Cone 6, p.90).

Ik heb glazuren met calciumfosfaat (geen beendermeel, maar de anorganische variant tricalcium fosfaat), maar omdat ik met deze glazuren geen problemen heb met kristalvorming heb ik er nooit calciumchloride aan toegevoegd (if it aint broke, don’t fix it), Mocht je echter wel problemen hebben met kristalvorming in dit soort glazuren, probeer het dan op te lossen met azijn of magnesiumsulfaat.

Ik ga nog ‘ns een testje doen met tricalciumfosfaat en calciumchloride en bekijken of en hoe zo’n harde laag onstaat, problemen voorkomen is beter dan oplossen.

This post is also available in / Dit bericht is ook beschikbaar in: Engels

Daniel Bende
Daniel Bende
Keramist bij DFB-keramiek
Ontwerpt en creëert onder de handelsnaam DFB-keramiek handgedraaid figuratief steengoed keramiek.

3 gedachten over “Kristalvorming in (aangemaakt) glazuur”

  1. Kan je Calciumchloride ook gebruiken om glazuren in suspensie te houden? Ik gebruik nu CMC en een beetje glycerine. Dat werkt ook maar na verloop van tijd bezinken sommige glazuren (zeker de rode) toch nog. En waar kan je calciumchloride kopen? Bedankt voor eventuele tips,
    Leo Van der heyden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.