Emmers glazuurgrondstoffen

Glazuur 1: inleiding

Gekleurde Vogel 1Hoewel er zeer veel manieren zijn om de (biscuit) gebakken of ongebakken scherf af te werken, staat voor mij het keramiek glazuren op de eerste plaats. Dit wil niet zeggen dat ik andere manieren om een product van gebakken klei “af te maken” inferieur vind. Integendeel, gepolijste potten (roodbakkend) met een satijnen glans of afgewerkt met een terra sigillata slib, vind ik (uiteraard alleen op het juiste voorwerp) zeer aantrekkelijk. Daarnaast zijn er nog legio mogelijkheden, zoals het inwrijven van oxides, glazuren, pigmenten of bepaalde soorten aarde (bijvoorbeeld terra di Sienna). Deze laatste afwerkingen vind ik minder geschikt voor gebruiksvoorwerpen (zowel praktisch gezien als esthetisch), maar kunnen zeer geschikt zijn voor sier-(gebruiks-)voorwerpen of andere keramische objecten. Al deze voorbeelden van afwerking hebben gemeen dat zij “het vuur” (de gladbrand) hebben moeten doorstaan.

Koud glazuur

Daarnaast zijn er natuurlijk nog afwerkingen die zonder tussenkomst van een stook kunnen worden aangebracht zoals (acryl)verf, vernis, grafiet en metaalpoeder, ook wel “koud glazuur” genoemd. Bij dit soort afwerkingen heb ik wel mijn twijfels. Dit komt vooral omdat het niet bij het wezen van klei hoort, het is immers gebakken aarde, daar zou de decoratie dus deel van moeten zijn. Mijn voornaamste bezwaar tegen dit soort afwerking is dat het voorwerp evengoed van een ander materiaal gemaakt had kunnen worden en/of dat het een ander materiaal imiteert. Toch zijn er uiteraard keramische voorwerpen die op deze wijze zeer mooi en esthetisch verantwoord worden afgewerkt.

Het oudste glazuur

Het afwerken van een keramische vorm met glazuur is reeds eeuwen oud. Over het algemeen wordt aangenomen Flessenwachter 2dat glazuren zo’n 4000 jaar v Chr. voor het eerst zijn gebruikt in Egypte of Mesopotamië. Hoewel de glazuurtraditie minder oud is dan het vormen en bakken van klei, kunnen we wel spreken van een zeer oude traditie. Tot op de dag van vandaag heeft het glazuur een bepaalde mystieke aantrekkingskracht. Dit komt mede doordat aan het ontrafelen van de geheimen van het glazuur pas eind 18e eeuw een begin is gemaakt. Zelfs in de huidige geautomatiseerde 21e eeuw heeft het glazuur nog niet al haar geheimen prijsgegeven en heeft zij nog altijd haar charmes behouden. Ik vind het openen van de oven na een gladbrand altijd het meest spannende onderdeel van het maken van keramiek. Met moeite kan ik me bedwingen de oven niet te openen voordat de temperatuur genoeg is gedaald, meer dan eens heb ik m’n handen gebrand tijdens een (te) vroege inspectie van beker of potje.

oudste glazuurrecept

Foto links (uit G. Weiß, “Abenteuer Erde und Feuer, das ist Keramik, 2000, p.77):Het tot nu oudste glazuur recept, genoteerd op een klei tablet. Ongeveer 1700 v Chr., gevonden in Tell Umar, Irak.

Volgens de vertaling van het “Oxfort history of technologie” luid het recept: 243,0 glas , 40,1 lood, 58,1 koper. 3,1 salpeter, 5,0 kalk

Keramiek glazuren

In theorie is het glazuren van een voorwerp niet erg ingewikkeld; eerst stook ik het voorwerp “biscuit” (dit is de eerste stook van het gemaakte voorwerp van klei, ik stook ongeveer op 1.000 0C). Daarna breng ik een laag glazuur op en stook het voorwerp nogmaals op een dusdanige hoge temperatuur zodat het glazuur smelt en zich hecht aan het voorwerp, meestal op 1.220 0C.

In de praktijk is het glazuren echter iets complexer; een glazuur is niet een soort verf. Het is vooraf niet te zien welk uiterlijk het glazuur zal krijgen na de stook. Rode bottle uil 2Een glazuur is ook niet zomaar op te brengen, het maakt veel verschil uit of het glazuur dik, dun en/of gelijkmatig is aangebracht. Het is daarom meestal niet mooi om het glazuur met een kwast aan te brengen. Tevens maakt het verschil op wat voor soort klei (rode of wit bakkende, maar ook aardewerk of porselein klei) het glazuur wordt aangemaakt. Tenslotte heeft de duur en de maximale temperatuur van de stook veel invloed op het uiteindelijke resultaat. Er zijn in de handel steeds meer kant en klare glazuren te koop, deze zijn echter meestal alleen geschikt voor het stoken van voorwerpen op 1050 à 1100 0C. Ik gebruik op mijn werk alleen eigen gemaakte glazuren. Het voordeel is dat ik mijn glazuren precies zo kan maken dat ze geschikt zijn voor de klei die ik gebruik en het temperatuur schema waarop ik stook. Ik gebruik verschillende soorten klei afhankelijk van het soort werk dat ik maak, ik gebruik echter altijd klei die geschikt is voor het stoken op steengoed temperatuur (1.200 à 1.280 0C). Het voordeel van deze klei is dat het eindresultaat veel sterker is dan aardewerkklei en veel minder poreus. Tevens zijn de glazuren die hierop worden gestookt veel bestendiger tegen zuren (bijvoorbeeld vloeistoffen als citroensap en azijn zijn beruchte oplossers van zachte glazuren) en logen (zoals veel in vaatwastabletten zit). Mede door genoemde eigenschappen van scherf en glazuur zijn de voorwerpen zo weersbestendig dat ze ook in de tuin zijn te gebruiken.

Dikke gele lijnTip: Je kan ook een glazuur maken van natuurlijke materialen: lees “een glazuur van Texel” ( artikel op “Keramiek Bende”)Dikke gele lijn

Los van alle praktische overwegingen is het belangrijkste van het ontwikkelen van je eigen glazuren natuurlijk de onbeperkte mogelijkheden; de kleur, de glans, de gladheid, de mate van craquelé, alles van het glazuur heb je in de hand. Ik heb gekozen om vooral glazuren te ontwikkelen op 1.220 0C (cone 7 à 8) omdat op deze temperatuur de kleuren natuurlijk aandoen en passen bij het werk dat ik wil maken; het is des klei’s….

Hoge uil, detail

Dunne Donkerrood lijnEen waarschuwend woord:

Als je zelf keramiek glazuren gaat samenstellen (maar ook als je commercieel samengestelde glazuren gaat gebruiken), let dan goed op de verpakkingsinformatie van de diverse grondstoffen die je gaat gebruiken. Veel glazuurgrondstoffen zijn schadelijk en een aantal grondstoffen zijn zelfs zeer giftig. Werk derhalve netjes, schoon en zo veel mogelijk stofvrij. Drink, eet of rook niet tijdens het werken met deze grondstoffen. En bewaar de grondstoffen uiteraard buiten het bereik van kinderen en huisdieren.

Dunne Donkerrood lijn

Lees verder

Handgevormd en gedraaid figuratief steengoed keramiek