Als mensen aan handgevormde keramiek denken, dan denkt men vooral aan (gebruiks-)voorwerpen gemaakt op de draaischijf. Het werk aan de draaischijf spreekt mensen altijd het meest aan; keramiek wordt bijna gelijkgesteld aan pottenbakken op de draaischijf. In veel keramiekboeken over het handvormen van potten wordt zelfs expliciet in de titel vermeld dat de draaischijf dus niet wordt gebruikt zoals "Pottenbakken zonder schijf" the "off-wheel pottery book". En als het niet duidelijk in de titel wordt vermeld, dan wordt vaak (half verontschuldigend) gelijk in de inleiding verteld dat de voorliggende tekst over handvormen gaat en niet over het vormen met behulp van de draaischijf. 

Traditie container versus beeldende keramiek

Om bij de eerste hoofdvorm te beginnen, het handvormen van potten/containers (ongebakken en later gebakken) staat aan de wieg van het ontstaan van de mensheid. Uiteraard stond in het verleden de gebruiksfunctie centraal, maar de vorm en vooral de decoratie laten zien dat de pottenbakkers uit het verleden altijd meer wilden dan alleen een pot voor het gebruik. Ik ben mij door mijn keramische opleiding veel meer gaan interesseren voor deze traditie. Er worden vandaag de dag veel containervormen gemaakt zonder een directe gebruiksfunctie. Er wordt wel gezegd dat dit de meest abstracte kunst is, deze vormen zijn afgeleid van een "gebruikscontainer" vorm met een eeuwenoude traditie en niet van een figuratieve traditie zoals bij de beeldhouw- en schilderkunst. Uiteraard zijn er veel handgevormde containers met een gebruiksfunctie, ook vandaag de dag nog (de Blokker staat er vol mee). Beide soorten potten/containers (gebruiks- versus geen gebruiksgoed) kunnen in mijn ogen een duidelijke artistieke waarde bezitten. Mede vanwege de gebruiksfunctie (of de relatie daarmee) wordt deze keramiek  nog vaak als "the lesser arts of life" * gezien.

Het maken van objecten met klei zonder een duidelijk gebruiksdoel (figuratief of non-figuratief) heeft ook een zeer oude traditie**. Mensen hebben schijnbaar een innerlijke drang tot het maken van objecten en klei kan daarbij een belangrijke rol spelen (als tussenvorm zoals bijvoorbeeld bij het maken van bronzen beelden of gebakken/ongebakken als eindproduct). Dit soort keramiek ligt meer in de traditie van de beeldhouwkunst (en de architectuur) en kan (vanzelfsprekend) een artistieke waarde bezitten. Maar ook hier is vaak sprake, evenals van de gehele beeldhouwkunst, van een soort inferioriteit aan de schilderkunst. Deze inferioriteit wordt wellicht veroorzaakt door het feit dat de realiteit door de keramist en/of beeldhouwer niet zoals door de schilder zo duidelijk wordt geïnterpreteerd en omgezet van de drie-dimensionale werkelijkheid naar de twee dimensies van het schilderij. Toch interpreteert ook de keramist/beeldhouwer de realiteit en kopieert hij/zij niet alleen de werkelijkheid (ook bij zuivere figuratieve objecten), zoals critici soms beweren.

Mijn kennismaking met klei

Ik ben met klei in aanraking gekomen door de tweede hoofdstroom, het meer beeldhouw gebruik van klei. In de lessen die ik heb gevolgd bij CREA is mij door beeldhouwers geleerd te kijken naar vooral de menselijke figuur. Ik heb hierdoor veel geleerd over het zien van lijnen in een beeld en het transformeren van het menselijk model naar een beeld. Mij viel echter op dat de leraar en lerares waarvan ik les heb gehad, wel gebruik maakte van de klei (en soms ook als eindproduct) maar minder kennis hadden van het materiaal dan keramisten/pottenbakkers. De beeldhouwer gebruikt klei, maar houdt er bij zijn vormgeving geen (of zo min mogelijk) rekening mee. Keramisten daarentegen gebruiken het materiaal en respecteren het bij het ontwerpen van vormen. Daarnaast maken zij ook (meestal) gebruik van decoraties die ook gestookt worden, waarvan de belangrijkste zijn slib en glazuur.

De kennis en het respect voor het materiaal klei sprak mij zeer aan en hoe meer ik mij daar in verdiepte, hoe meer ik er toe kwam om beelden van klei te maken en niet zomaar beelden van willekeurig welk materiaal.

* William Morris gebruikte de term in "The lesser arts of life" voor keramische objecten in zijn lezing uit 1882 (gebubliceert in Clark 1978, p.4-27).

** Het tot nu toe oudste gevonden gebakken kleibeeldje is de "venus van Dolni Vestonice" van ongeveer 25000 jaar v. Chr.